انستیتو پاستور ایران، یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مراکز علمی–پژوهشی کشور، نقش محوری در توسعه علوم پزشکی، ایمنی‌زیستی و کنترل بیماری‌های عفونی داشته است. درگزارش روابط عمومی دفتر ارتباط با دانش آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران، به تاریخچه و وضعیت امروز این مؤسسه می‌پردازیم.

اوایل قرن ۲۰ در ایران بیماری‌هایی مانند طاعون، وبا، مالاریا و بیماری‌های مشترک انسان و دام بسیار شایع بود. در همین دوران، «انستیتو پاستور پاریس» که به‌واسطه اکتشافات لویی پاستور شهرت جهانی داشت، در کشورهای مختلف شعبه‌هایی برای مقابله با بیماری‌ها تأسیس می‌کرد. نیاز به یک مرکز علمی معتبر برای کنترل اپیدمی‌ها زمینهٔ همکاری ایران و انستیتو پاستور فرانسه را فراهم کرد.

در سال ۱۳۰۰ با همکاری رسمی دولت ایران و انستیتو پاستور پاریس، «انستیتو پاستور ایران» در تهران تأسیس شد. اولین مدیر آن دکتر «ژوزف مسو» بود. ماموریت‌های آغازین شامل:

- واکسیناسیون عمومی  

- تولید سرم و واکسن  

- شناسایی و کنترل طاعون، وبا و سل  

- ایجاد آزمایشگاه‌های استاندارد بود.

دردهه‌های نخست، این مؤسسه مسئولیت اصلی تولید واکسن‌ها و سرم‌های حیاتی را برعهده داشت. همزمان شبکه‌ای از آزمایشگاه‌های منطقه‌ای برای بیماری‌های واگیر شکل گرفت. Pasteur ایران به‌تدریج تبدیل به مرجع تشخیص بیماری‌ها و آموزش تکنسین‌های آزمایشگاهی شد.

از اواسط قرن بیستم، توجه مؤسسه به پژوهش‌های پایه و اپیدمیولوژیک افزایش یافت:

- تحقیقات گسترده روی مالاریا، تب مالت، سالک، هاری  

- تولید واکسن‌های ایرانی هاری، دیفتری–کزاز، ب‌ث‌ژ (BCG)  

- ایجاد بانک‌های میکروبی و مجموعه‌های مرجع  

پس از ۱۳۵۰ تا امروز، انستیتو پاستور ایران به یکی از معتبرترین مراکز علمی منطقه تبدیل شده و نقش کلیدی در تولید گسترده واکسن‌ها و سرم‌های درمانی ، تشخیص و کنترل بیماری‌های نوپدید (SARS, H1N1, COVID-19) ، توسعه آزمایشگاه‌های مرجع ملی، تحقیقات ژنتیک، ویروس‌شناسی، ایمونولوژی و بیوتکنولوژی ، مشارکت در پروژه‌های بین‌المللی با شبکه پاستور جهان را دارد.

امروز این مؤسسه عضو رسمی شبکه جهانی انستیتو پاستوراست ،یکی از مراکز مرجع سازمان جهانی بهداشت در منطقه محسوب می‌شود ونقشی تعیین‌کننده در نظام سلامت و امنیت زیستی ایران دارد.

انستیتو پاستور ایران، در جریان جنگ رمضان سال 1404- 1405چندبار مورد حمله آمریکایی-صهیونی واقع شده است. نخستین آسیب ها در حملات ۹ اسفندماه1404 و آخرین تخریب ها در ۳ فروردین ماه 1405انجام شد. در این حملات، ضمن تخریب تعدادی از ساختمان های اداری و آزمایشگاهی، بخش‌های تحقیقاتی از جمله بانک سلولی، مالاریا، تحقیقات بالینی و بیوتکنولوژی و ادارات فناوری اطلاعات، فنی و مهندسی و حراست این موسسه بیشتر از بقیه آسیب دیده‌ و یا تخریب شده اند. این بخش‌ها، زیرساخت‌هایی بودند که دهه‌ها برای ایجاد و تجهیز آنها تلاش شده بود. خوشبختانه در این حملات، آسیبی به هیچ کدام از کارکنان خدوم انستیتو پاستور ایران وارد نشده است.

هدف قرار دادن مراکز بهداشتی و تولیدکننده دارو و واکسن، نقض آشکار اصول اخلاقی و انسانی در درگیری‌های مسلحانه است. این اقدامات نه‌تنها زیرساخت‌های فیزیکی، که اعتماد عمومی به نظام بهداشت جهانی را هدف قرار می‌دهد.

دشمن پس از این حملات، در مواجهه با واکنش‌های جهانی و محکومیت گسترده هدف قرار دادن مراکز بهداشتی، درمانی و علمی، برای انحراف افکار عمومی، موضوع آلودگی زیست‌محیطی و خطرات میکروبی ناشی از این حملات را مطرح کرد. که مسئولان این مرکز اطمینان داده اند، از قبل تمهیدات پیش‌بینی‌شده در طرح‌های اضطراری به کار گرفته شده بود و بر اساس پایش هایی که بعد از این حملات نیز انجام شد هیچ‌گونه خطر میکروبی یا شیمیایی متوجه محیط اطراف و شهروندان نبوده و نیست.

خدمات انستیتو پاستور ایران با این حملات متوقف نشده است و تولید واکسن و سرم در مجتمع تولیدی انستیتو ادامه دارد. خدمات تشخیصی آزمایشگاهی، واکسیناسیون و توزیع کیت‌های تشخیصی نیز از طریق سایر شعب انستیتو بدون وقفه در حال ارائه است.

متاسفانه در این حملات، بخشی از بناهای این مجموعه که در فهرست آثار ملی ثبت شده بودند نیز آسیب دیده اند. اما تجربه نشان داده است که جامعه علمی ایران در مواجهه با تهدیدها و چالش‌ها، توانایی بازسازی و ارتقا را دارد. پس از تثبیت شرایط،

با اتکا به متخصصان داخلی، این مرکز را بازسازی و بهتر از قبل ان شاءالله خواهیم ساخت.