دکتر جعفر دادمنش؛ استادی که بیش از نیم‌قرن برای اعتلای دندان‌پزشکی ایران تلاش کرد

استاد دکتر جعفر دادمنش در سال ۱۳۱۱ در تبریز به دنیا آمد و تحصیلات متوسطه خود را در همین شهر گذراند. او در دوران مدرسه از دانش‌آموزان مستعد و فعال بود و بعدها نامش در میان چهره‌های برجسته‌ای قرار گرفت که در دبیرستان فردوسی تبریز تحصیل کرده بودند. 

پس از پایان تحصیلات متوسطه، در آزمون ورودی دانشگاه‌های تهران و تبریز پذیرفته شد، اما رشته دندان‌پزشکی را که به آن علاقه داشت انتخاب کرد و تحصیلات خود را در دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه تهران ادامه داد.

دادمنش در دوران تحصیل از دانشجویان ممتاز دانشکده بود و سرانجام در سال ۱۳۳۵ از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد.

وی پس از فارغ‌التحصیلی، دوره خدمت سربازی خود را در ارومیه گذراند و علاوه بر فعالیت در بهداری لشکر ارومیه، در مطب نیز به ارائه خدمات دندان‌پزشکی پرداخت.

پس از پایان خدمت، مدتی در وزارت بهداری مشغول به کار شد و سپس تصمیم گرفت برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شود.

او ابتدا یک سال در یک مؤسسه تحقیقاتی در نیویورک و پس از آن مدتی در بیمارستانی در شیکاگو فعالیت کرد و در ادامه در رشته پروتزهای دندانی از دانشگاه نیویورک پذیرش گرفت.

دکتر دادمنش در سال ۱۳۴۱ موفق به دریافت دیپلم تخصصی پروتزهای دندانی از دانشگاه نیویورک شد. او همچنین دارنده بورد ناسیونال آمریکا و بوردهای ایالتی مریلند، واشنگتن و کالیفرنیا بود.

بازگشت دکتر دادمنش به ایران، آغاز فصل مهمی از فعالیت‌های علمی و آموزشی او بود.

او پس از بازگشت به کشور، در کنار مرحوم دکتر حسین نواب برای فعالیت در دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه تهران اقدام کرد. با وجود نبود پست سازمانی، حدود دو سال به صورت افتخاری و رایگان در دانشکده فعالیت کرد و پس از آن به عنوان استادیار استخدام شد.

مسیر دانشگاهی او از استادیاری آغاز شد و پس از هفت سال به مقام دانشیاری و سپس استادی رسید. وی در ادامه استاد و مدیر گروه پروتزهای دندانی دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه تهران شد.

دکتر دادمنش بعدها از این دوران به عنوان یکی از مهم‌ترین دوره‌های زندگی حرفه‌ای خود یاد کرد و نقش دکتر حسین نواب را در شکل‌گیری نگاه حرفه‌ای و دانشگاهی خود بسیار مهم می‌دانست.

یکی از فعالیت‌های مهم دکتر دادمنش، مشارکت در ایجاد ساختارهای آموزشی تخصصی دندان‌پزشکی در ایران بود.

در دوره ریاست دکتر جاوید بر دانشکده، دادمنش مسئول تدوین آیین‌نامه‌های انجمن‌های تخصصی و دوره‌های تخصصی دندان‌پزشکی شد.

او با همکاری گروهی از استادان از جمله دکتر مسگرزاده، دکتر عطری‌زاده و دکتر شفق، کمیته‌ای تشکیل داد و سرپرستی آن را بر عهده گرفت. حاصل این فعالیت، تدوین آیین‌نامه‌هایی برای دوره‌های تخصصی دندان‌پزشکی بود که در توسعه آموزش تخصصی این رشته در کشور اهمیت داشت.

دکتر دادمنش از سال‌های نخست فعالیت انجمن دندان‌پزشکی ایران نیز حضور فعالی داشت و به تدریج به عنوان دبیر انجمن دندان‌پزشکی ایران انتخاب شد.

او مسئولیت کمیته‌های علمی مختلف را بر عهده داشت و از جمله افرادی بود که در شکل‌گیری و توسعه کنگره‌های علمی دندان‌پزشکی ایران نقش داشت.

او در خاطرات خود گفته است که پس از بازگشت از آمریکا، با توجه به تجربیاتی که از حضور در کنگره‌های بزرگ علمی آمریکا و اروپا کسب کرده بود، پیشنهاد برگزاری سمینارهای سالانه دندان‌پزشکی را مطرح کرد و نخستین کنگره دندان‌پزشکی با پیشنهاد او در محل دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه تهران برگزار شد.

دادمنش از معدود افرادی بود که سه دوره سرپرستی و ریاست کنگره‌های انجمن دندان‌پزشکی ایران را بر عهده داشت.

مهم‌ترین آنها، ریاست پنجاهمین کنگره سالانه انجمن دندان‌پزشکی ایران در اردیبهشت ۱۳۸۹ بود؛ کنگره‌ای که با حضور هزاران دندان‌پزشک و شرکت‌کنندگان داخلی و خارجی در برج میلاد تهران برگزار شد. 

دکتر دادمنش از چهره‌های مؤثر در شکل‌گیری و توسعه پروستودنتیکس در ایران بود. او از پایه‌گذاران انجمن پروستودنتیست‌های ایران محسوب می‌شود و ریاست آکادمی این انجمن را در سه دوره بر عهده داشت.

فعالیت‌های علمی او تنها به تدریس محدود نبود. دادمنش بیش از صد مقاله علمی در نشریات علمی ایران و آمریکا منتشر کرد و در تألیف پنج جلد کتاب در زمینه دندان‌پزشکی نیز مشارکت داشت.

از آثار ثبت‌شده او می‌توان به کتاب «بی‌دندانی‌های کامل و روش‌های درمان: اصول زیربنایی در پروتزهای بی‌دندانی کامل» و کتاب «درمان‌های پریودنتال پروتز در موارد پیشرفته» اشاره کرد.

استاد دادمنش در طول فعالیت حرفه‌ای خود در بیش از ۱۰ کنگره بین‌المللی دندان‌پزشکی به عنوان سخنران علمی حضور داشت و در کشورهای مختلف از جمله آمریکا، اتریش، فرانسه، ترکیه، مکزیک، یونان، کانادا و اسپانیا سخنرانی یا کلینیک عملی برگزار کرد.

از جمله شهرهایی که او در آنها به ارائه سخنرانی و آموزش پرداخت می‌توان به شیکاگو، نیویورک، وین، پاریس، استانبول، مکزیکوسیتی، آتن، تورنتو و بارسلون اشاره کرد.

او همچنین عضو انجمن دندان‌پزشکان آمریکا، فدراسیون بین‌المللی دندان‌پزشکی، کالج بین‌المللی دندان‌پزشکان و آکادمی استئواینتگریشن بود.

دکتر دادمنش علاوه بر فعالیت دانشگاهی و علمی، در نهادهای صنفی و حرفه‌ای نیز مسئولیت‌هایی داشت.

او در فاصله سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۸ عضو سازمان مرکزی نظام پزشکی بود و در مقطعی نیز به عنوان عضو دادگاه عالی تجدیدنظر نظام پزشکی ایران فعالیت کرد.

همچنین سه دوره سرپرستی کمیته کنگره‌های دندان‌پزشکی را بر عهده داشت.

در سال‌های بعد نیز همچنان در فعالیت‌های علمی و حرفه‌ای جامعه دندان‌پزشکی حضور داشت و تجربیات خود را در اختیار دانشجویان و دندان‌پزشکان جوان قرار می‌داد.

یکی از ویژگی‌های مورد اشاره در خاطرات دادمنش، توجه او به استفاده از روش‌های جدید آموزشی بود.

او در زمانی که استفاده از اسلایدهای رنگی برای ارائه مطالب آموزشی در دانشکده دندان‌پزشکی مرسوم نبود، از نخستین استادانی بود که این روش را در آموزش دانشجویان به کار گرفت.

وی معتقد بود آموزش دندان‌پزشکی باید همگام با تحولات علمی و فناوری پیش برود و دانشجویان علاوه بر آموزش نظری، باید با تجربه‌های عملی و پژوهش‌های جدید آشنا شوند.

دکتر جعفر دادمنش از تحول تدریجی آموزش و پژوهش در دانشکده‌های دندان‌پزشکی ایران یاد می‌کرد و معتقد بود ورود متخصصانی که در خارج از کشور آموزش دیده بودند، به توسعه پژوهش و آموزش تخصصی در ایران کمک کرد.

او خود نیز مقالاتی در نشریات علمی خارجی منتشر کرد و از ارتباط علمی با استادان و مراکز معتبر بین‌المللی استقبال می‌کرد.

یکی از اقدامات قابل توجه او، اهدای مجموعه‌ای از مجلات تخصصی Journal of Prosthetic Dentistry به دانشکده دندان‌پزشکی تبریز بود؛ مجموعه‌ای که طی چند دهه گردآوری شده بود.

او همچنین مجموعه‌ای از اسلایدهای علمی و تجربیات بالینی خود را به دانشکده دندان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران اهدا کرد تا در اختیار دانشجویان و استادان قرار گیرد.

دادمنش از مدافعان جدی ایجاد ارتباط میان دانشگاه و دانش‌آموختگان بود و معتقد بود دفترهای ارتباط با دانش‌آموختگان باید در دانشکده‌ها فعال شوند.

از نگاه او، دانش‌آموختگان می‌توانستند از طریق انتقال تجربه، همکاری علمی و حتی حمایت مالی، در توسعه مراکز آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها نقش داشته باشند.

او همچنین بر ضرورت دعوت از استادان پیشکسوت برای سخنرانی در کنگره‌ها و ثبت تجربیات آنان در قالب کتاب و مقاله تأکید داشت تا دانش نسل‌های پیشین به نسل‌های جدید منتقل شود.

در بخشی از خاطرات منتشرشده از دکتر دادمنش، از او به عنوان دندان‌پزشک مخصوص حضرت امام خمینی(ره) و تعدادی از آیات عظام یاد شده است.

دادمنش خاطره‌ای نیز از یکی از مراجعات خود برای درمان دندان‌های امام خمینی(ره) نقل کرده و از برخورد صمیمانه ایشان با موضوع درمان دندان سخن گفته است.

این بخش از زندگی حرفه‌ای او، در کنار فعالیت دانشگاهی و علمی، از جمله موضوعاتی است که در خاطرات او مورد توجه قرار گرفته است.

یکی از مهم‌ترین اصولی که دکتر دادمنش در خاطرات خود بر آن تأکید می‌کرد، وجدان کاری بود.

او خاطره‌ای از دوران پس از فارغ‌التحصیلی خود نقل کرده است که پس از ابتلا به آپاندیسیت و قرار گرفتن در آستانه عمل جراحی، با خدا عهد کرد همان نوع رفتار مسئولانه و وجدانی را که از پزشکان و پرسنل درمان انتظار دارد، در تمام سال‌های فعالیت حرفه‌ای خود نسبت به بیمارانش داشته باشد.

دادمنش بعدها نیز بارها بر این اصل تأکید کرد که پزشک و دندان‌پزشک نباید صرفاً به دنبال پول، شهرت یا مقام باشد و باید وجدان کاری، دقت و کیفیت درمان را سرلوحه فعالیت خود قرار دهد.

زندگی دکتر دادمنش تنها در فعالیت‌های علمی و حرفه‌ای خلاصه نمی‌شد.

او به ورزش، به‌ویژه فوتبال، عکاسی، مطالعه و نویسندگی علاقه داشت و در جوانی در فوتبال و ورزش نیز فعالیت می‌کرد.

علاقه او به شعر و ادبیات نیز در زندگی شخصی‌اش نمود داشت. از جمله، شعری با عنوان «غریبانه» در وصف مادر خود سروده بود.

او همچنین به مسائل اجتماعی علاقه‌مند بود و در مقطعی مشغول نگارش کتابی درباره افزایش جمعیت و معضل ترافیک تهران بود.

در هشتمین همایش نکوداشت مقام استاد دکتر جعفر دادمنش به عنوان استاد منتخب دانشکده دندان‌پزشکی معرفی و از سال‌ها فعالیت علمی، آموزشی و حرفه‌ای او تقدیر شد.

این تقدیر در کنار سایر نشان‌ها و بزرگداشت‌هایی که در طول فعالیت حرفه‌ای دریافت کرد، بخشی از جایگاه او در جامعه علمی و دانشگاهی کشور را نشان می‌دهد.

کارنامه دکتر جعفر دادمنش را نمی‌توان تنها با عنوان «متخصص پروتزهای دندانی» خلاصه کرد. او در دوره‌ای فعالیت کرد که دندان‌پزشکی ایران در حال عبور از شیوه‌های سنتی و حرکت به سوی آموزش تخصصی، پژوهش دانشگاهی و ارتباط گسترده‌تر با جامعه علمی جهان بود.

از تدوین آیین‌نامه‌های دوره‌های تخصصی و تربیت دانشجویان و متخصصان گرفته تا توسعه کنگره‌های علمی، فعالیت در انجمن‌های تخصصی، انتشار مقاله و کتاب، انتقال تجربه به نسل جوان و حمایت از پژوهش، بخش‌هایی از میراث علمی و حرفه‌ای اوست.

دکتر جعفر دادمنش در ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ درگذشت؛ اما بخش مهمی از تاریخ دندان‌پزشکی معاصر ایران، به‌ویژه تاریخ پروتزهای دندانی و آموزش تخصصی این رشته، با نام و فعالیت‌های او پیوند خورده است.