استقبال از قصیده فاخر عمان سامانی

شاعر قرن سیزدهم

سیدمنصور گتمیری 

۱۴۰۵ بهار ۱۴۰۵ ه. ش.

عمان سامانی » گزیده اشعار » قصاید »

شماره ۳ - قصیده فریده در مدح یعسوب دین امیرالمؤمنین علی(ع)

به پشت ابر عدم، انتها و هم اول

به چاه نیستی جماد و جسم، اصل و بدل

به پرده بود جمال جمیل عز وجل

به خویش خواست کند جلوه یی به صبح ازل

اراده کرد جهان را به زیور آراید

طفیل هستی و جلوت ز پشت پرده در آید

چو خواست آن که جمال جمیل بنماید

علی(ع) شد آینه خیرالکلام قل و دل

به شرح و نشر صفاتش چو یا علی گفتم

عتاب آمد و با صوت منجلی گفتم

من از مفصل این نکته مجملی گفتم

تو خود حدیث بخوان از این مجمل

که او منزه و پاک و ولی خاص خاص

به شأن و مرتبت افضل ز شابهات و نصوص

مقدس ازلی از چه؟ از حدوث و نقوص

منزه ابدی از چه؟ از عیوب و علل

ادب از او بطلب کردگار طبع منیع

مقام و جاه و جلالش مقام و جاه رفیع

از آن مشاهده، مشهود گشت، عشق بدیع

مطول است معانی، بیان آن اطول

به علم اعلم و افضل ز کاتبان کتب

ز بغض کرده تجافی ز عشق مملو حب

چگونه عشقی، درنده تمام حجب

چگونه عشقی، سوزنده جمیع ملل

به یاد اصل وجودش فتاد و زاری کرد

ز هجر و فرقت یارش چه سوگواری کرد

به جستجوی محل، ساز بیقراری کرد

که تا قرار بگیرد، ولی ندید محل

یکی نبود ز مهر تا نشاندش به جوار

یکی نبود دل آشفته را کند به قرار 

یکی نبود که چون جان بگیردش به کنار

یکی نبود که چون جان، کشاندش به بغل

شدش مشیت حق سرنوشت و جان غرض

در او نهاده شفا و دوای درد و مرض

امانتی شد و از بهر امتحان شد عرض

ز شاهد ازلی، کردگار عزوجل

ز عارفان طریقت ز قابل و کامل

ز رهروان شریعت ز کاهل و شامل  

ز کاینات ز عالِم گرفته تا جاهل

ز ممکنات ز اعلی گرفته تا اسفل

ز خاکیان و خلایق، عرب زبان و عجم

ز رومیان و ز ترکان ز عامی و اعلم

ز قدسیان سما تا به عرش و لوح و قلم

ز ساکنان زمین تا به بر و بحر و جبل

ز ماکیان و بهائم که جملگی جفتند

ز انس و جن و ملک دُرّ گفتگو سفتند

به قدر همت خود هر یکی بلی گفتند

از آن متاع ربودند اگر چه یک خردل

به یُمن ذات منزه ز هرچه پست و پلشت

مقام سلم و رضا شد نصیب آن شش و هشت

قبول کثرت و قلت مگر که باعث گشت

که مشتری شده مسعود و نحس مانده زحل

نه از هزار و یکی، یک جواب دانستند

بقدر وسعت محدود خود توانستند

ولی تحمل مجموع آن نیارسند

از آن که بار گران بود و بردبار، کسل

که بارِ سخت تجلی چه کس کشد تنها

چه کس تحمل این امتحان کند به عنا 

چه بود؟ بار بلا بود و فقر بود و فنا

چه بود؟ بار عنا بود و رنج بود و علل

ز جنیان و ملک هر که خواست در مانِست

نیافت بهر تجلی نور خود، شایست

رسید غیرت و شد غیرسوز و می دانست

که امر او نپذیرد به غیر او فیصل

که چاه‌روب کهن را گلاب، گند بُوَد 

نوای قمری و بلبل ورا گزند بُوَد

به مدعی نسزد عشق و ناپسند بُوَد

چو نور مهر به خفاش و بوی گل به جُعَل

به حزن مایل از آنسان که دیگران به هوا

به عسر مایل از آنسان که دیگران به صفا

به درد مایل از آنسان که دیگران به دوا

به زهر طالب از آنسان که دیگران به عسل

یکیست جلوه‌‌ی ذات محمد و محمود

یکیست نور تجلیِّ تا ابد ممدود

یکیست اسم و به مجموع اولیا مشهود

یکیست وحی و به مجموع انبیا منزل

یکیست ریشه و از آن هزار شاخه‌ی تر

یکیست منشأ و از وی هزار هزار اثر

یکی نهال و ازو در میان هزار ثمر

یکی غزال و ازو در جهان هزار غزل

یکیست باطن و از وی هزار خلق‌الناس

یکیست شاخه‌ی طوبی از او هزاران یاس

یکیست شخص و ملبس به صد هزار لباس

یکیست یار و محلی به صد هزار حلل

ز بوتراب گرفته همه شکوه و جلال

ز نهر خرم جودش وجود در اکمال 

همه در آینه‌‌ی مرتضی(ع) نمود جمال

تو رو در او کن و ز آخر بجوی تا اول

ادامه دارد...